W zależności od ilości danych do przetworzenia generowanie pliku może się wydłużyć.

Jeśli generowanie trwa zbyt długo można ograniczyć dane np. zmniejszając zakres lat.

Artykuł

Pobierz BibTeX

Tytuł

Gdy dom nie jest domem. Kraków w cieniu Lwowa

Autorzy

[ 1 ] Ośrodek Etnologii i Antropologii Współczesności, Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk | [ P ] pracownik

Dyscyplina naukowa (Ustawa 2.0)

[1.7] Nauki o kulturze i religii

Wariant tytułu

EN When the home is not a home. Cracow in the shadow of Lvov

Rok publikacji

2019

Opublikowano w

Journal of Urban Ethnology

Rocznik: 2019 | Tom: 17

Typ artykułu

artykuł naukowy

Język publikacji

polski

Słowa kluczowe
EN
PL
Streszczenie

PL Przesiedlenia były udziałem pokolenia, które przeżyło czas II wojny światowej. Przeżycia z tym związane są mocno zakorzenione w sferze emocji wpływających na kształtowanie opowieści o mieście utraconym i o mieście nowego osiedlenia. Zakres interpretacyjny analizy wyznacza kluczowa kategoria pamięci i jej pochodne: wspólnota pamięci, pamięć prywatna, emocjonalna wspólnota pamięci oraz trauma i nostalgia. Szerokie spektrum terminów upoważnia, by odnieść je do świata przeżywanego i praktyk życia codziennego, jakie były udziałem lwowian przybyłych do Krakowa po drugiej wojnie światowej oraz ich potomków utożsamiających się z rodzinną pamięcią. Emocjonalną wspólnotę pamięci „lwowskich krakowian” określa kilka wyznaczników: tożsame miejsce pochodzenia (niekoniecznie – urodzenia), trauma wojny i wysiedlenia, późniejsze zamieszkanie w Krakowie (w różnym czasie). W tych kontekstach sytuują się ich doświadczenia i przeżycia – piętno utraty własnego domu i miasta, brak zakorzenienia, poczucie tymczasowości, wyobcowania, tęsknota za dawnym miejscem i czasem. Na poły realne, na poły metafizyczne zanurzenie w przestrzeni Lwowa, dotychczas codziennej i swojskiej, a potem gwałtownie zawłaszczonej przez ideologię i politykę spowodowało, że dla wielu lwowian nowe miejsce zamieszkania – Kraków z historycznym splendorem matecznika polskości – nie stało się domem, mimo że wartości kultury narodowej były im bardzo bliskie. Mityzacja rodzinnego miasta nie zaskakuje, to oczywista prawidłowość kulturowa, warto natomiast rozważyć stosunkowo nikłą obecność Lwowa w Krakowie. Inaczej niż we Wrocławiu, którego pustą powojenną przestrzeń wypełnili imigranci, w Krakowie zetknęli się oni z zasiedziałą społecznością, z rezerwą odnoszącą się do inności przybyszy ze wschodu. Pamięć o utraconym Lwowie była w Krakowie pamięcią wyobcowaną. Nie da się tego wytłumaczyć li tylko cenzurowaniem tematyki kresowej w oficjalnym dyskursie epoki Polski Ludowej. Skądinąd przecież wiadomo, że paradoksalnie spowodowało to silną mitologizację Kresów i miast kresowych w potocznej świadomości Polaków. W pozbawionym polskich treści Wrocławiu mit Lwowa zagnieździł się na dobre i miasto stało się spadkobiercą lwowskiej tradycji. Tymczasem Kraków w latach powojennych zmagał się z procesem dewaluacji swego symbolicznego znaczenia, wprawdzie zakorzenionego w polskim uniwersum narodowym, ale podlegającego ideologicznym manipulacjom. Diaspora lwowska budowała obraz Krakowa przez przeciwieństwo do Lwowa. W rodzinnych przekazach tamten Lwów, owiany nutą nostalgii, był i jest mentalną ostoją mocno osadzoną we własnej pamięci pierwszego pokolenia migrantów i pamięci przekazanej dzieciom i wnukom wychowanym już w nowym miejscu. Stał się miejscem symbolicznym i niczym Paryż Hemingwaya – nigdy nie ma końca.

EN Forced resettlements were the lot of the generation that had survived the Second World War. Experiences associated with displacement are strongly rooted in the sphere of emotions, thus impacting the formation of the narrative about a lost city and a newly settled city. The interpretive scope of the analysis is delineated by the key category of memory and its derivatives: the community of memory, private memory, the emotional community of memory, as well as trauma and nostalgia. A broad spectrum of terms allows us to refer it to the „lived world“ and the practices of everyday that belonged to the former residents of Lvov who arrived in Cracow after the Second World War, as well as their descendants who identified themselves with the family memory. The emotional community of memory of the „Lvov Cracovians” is described by common indicators: an identical place of origin (not necessarily of birth, however), the war trauma and displacement trauma, later, at varying dates – the process of settling in Cracow. These are the contexts in which their experiences are situated: the burden of losing their homes and their city, the sense of rootlessness, the sense of impermanence and alienation, the nostalgia for abandoned places and bygone times. The half-real, half-metaphysical immersion in the space of Lvov – first mundane and familiar, later brutally appropriated by ideology and politics – caused many former residents of Lvov to feel that their new place of residence – Cracow, with all its historical splendour of the cradle of Polishness – did not become a home, even though the values of national culture were very close to their hearts. That the city of origin is transformed into a myth is not surprising, it is an obvious cultural standard; but the relatively limited presence of Lvov in Cracow is worth investigating. In contrast to Wrocław, whose empty post-war space was filled by immigrants, the well-settled community of Cracow treated the otherness of the newcomers from the East with reserve. In Cracow, the memory of lost Lvov was an alienated one. This cannot be explained solely by the fact that in the official discourse of the People’s Republic of Poland the topic of the former Eastern Borderlands of Poland was strictly censored (it is commonly known that, paradoxically, this is precisely what caused the powerful mythicisation of the Borderlands and Borderland cities in the everyday memory of the Polish people). In Wrocław, which was empty of Polish content, the myth of Lvov took a firm root and the city became the heir of the Lvov tradition. Cracow, in contrast, was struggling throughout the post-war period with the ongoing devaluation of its symbolic significance which, although rooted in the Polish national universe, was undergoing ideological manipulation. The Lvov diaspora was constructing its image of Cracow by means of contrasting it to Lvov. In the family tales, “that” Lvov, surrounded with the glow of nostalgia, was – and still is – a mental refuge, strongly rooted in the memory of the first-generation migrants and the memory passed on to children and grandchildren brought up in the new place. It became a symbolic place and, like with Hemingway’s Paris, there is never any ending to it.

Strony (od-do)

123 - 148

DOI

10.23858/JUE17.2019.008

URL

http://rcin.org.pl/dlibra/publication?id=75042&tab=3

Typ licencji

inne

Wersja tekstu w otwartym dostępie

ostateczna wersja opublikowana

Data udostępnienia

31.12.2019

Czas udostępnienia publikacji w sposób otwarty

0 miesięcy po opublikowaniu

Punktacja Ministerstwa / czasopismo

20

Punktacja Ministerstwa / czasopismo w ewaluacji 2017-2021

70